Wynalazki Starożytnych Chin Cz. II

...część druga...

#6 Dynastia Qin

W 221 r. p.n.e. armie państwa Qin pobiły ostatniego przeciwnika – Qi i król Qin, Zheng (246–210 p.n.e.) ogłosił się Pierwszym Cesarzem dynastii Qin: Qin Shi Huangdi. Wykorzystując dotychczasowe doświadczenia z system rządów, wprowadził ten sam, legistyczny ustrój na całym terenie. Scentralizował władzę, przesiedlając dawną arystokrację do stolicy (dzisiejszy Xianyang w Shaanxi), z dala od ich dawnych ziem, które arbitralnie podzielił na 36 tzw. komanderii. Na czele każdej z nich stał gubernator cywilny, wojskowy oraz tzw. cenzor, reprezentującego bezpośrednio cesarza. Urzędnicy byli mianowani i mieli obowiązek bezwzględnego wypełniania woli cesarza i wydanych przezeń praw, które były dla wszystkich jednako surowe.

By zapewnić sprawne funkcjonowanie państwa, przeprowadzono reformy standaryzujące miary, wagi, pieniądze (w postaci okrągłych monet z kwadratowym otworem), rozstaw osi wozów, a także pisma (tzw. pismo małopieczęciowe). Autorstwo tej reformy przypisuje się kanclerzowi Li Si. Na jego też wniosek przeprowadzono „standaryzację myśli”. przez zniszczenie w 213 r. dzieł konkurencyjnych wobec legizmu szkół filozoficznych.

Pierwszy Cesarz prowadził politykę stałej ekspansji. Na południu w 221-214 podbił tereny dzisiejszego Henanu i Guangdong oraz północnego i środkowego Wietnamu. Na północy w szeregu kampanii (215–214 p.n.e.) zepchnął nomadów poza wielki łuk Huang He, umacniając tam wcześniejsze wały obronne, z czego wzięła się legenda o budowie przezeń Wielkiego Muru Chińskiego. Naprawdę cesarz, na potrzeby wojskowe zbudował sieć dróg i kanałów, a dla siebie stworzył sławne mauzoleum.

Ucisk spowodował wzrost niezadowolenia społecznego, a nadmierny centralizm okazał się wrażliwy na konflikty w stolicy: pierwsze zjednoczone cesarstwo upadło na skutek walk wewnętrznych zaledwie cztery lata po nagłej śmierci założyciela (w 210). Unifikacja jednak była już faktem dokonanym: następna dynastia, Han, przejęła zarówno zjednoczone terytorium, jak większość metod zarządzania.

Wynalazki Starożytnych Chin

Ciekawe wideo z wynalazkami starożytnich Chin

#5 Okres Walczących Królestw

Za początek Epoki Walczących Królestw chińska tradycja chronologiczna przyjęła rok 475 p.n.e., kiedy rozpadło się dawne królestwo Jin na państwa Zhao, Wei i Han. W III w. p.n.e. o władzę w Chinach walczyło siedem państw: Chu, Qin, Yan, Qi, Wei, Zhao i Han. W 256 p.n.e. królestwo Qin położyło kres formalnemu panowaniu dynastii Zhou, w 230 p.n.e. podbiło państwo Han, w 228 Zhao, 225 Wei, 223 Chu, 221 Yan i Qi, jednocząc ostatecznie całe Chiny. Pomimo ustawicznych wojen w Epoce Walczących Królestw nastąpiły pozytywne przemiany gospodarcze i społeczne oraz rozpoczął się niespotykany dotąd rozkwit kultury. Wzrosła znacznie liczba ludności, rozwinęły się miasta, pojawiły się liczne szkoły filozoficzne (stąd czasami epokę tę nazywa się okresem „stu szkół filozoficznych”), jak np. konfucjanizm i taoizm. Zwycięstwo królestwa Qin nad pozostałymi państwami chińskimi nie było przypadkowe. Samo położenie geograficzne dawało mu pewną przewagę: od wschodu ograniczone było przełęczą, którą przebijała się rzeka Huang He, skręcając ku zachodowi, od południa zaś łańcuchem gór; otwarte granice zachodnie i północne były często atakowane przez plemiona niechińskie, ale umożliwiały przenikanie nowych technik i ekspansję. Oddalenie Qin od głównych ośrodków cywilizacji chińskiej sprawiało, że ludność tego królestwa znajdowała się na niższym poziomie kultury i łatwiej poddawała się absolutystycznym rządom swych władców. Między 356 a 348 w państwie Qin wprowadzono wiele reform społecznych i ekonomicznych, opracowanych przez ministra Shang Yanga, mających na celu przede wszystkim wzmocnienie władzy króla i scentralizowanie państwa. Państwo zostało podzielone na 31 okręgów administracyjnych, co położyło kres starożytnemu podziałowi na lenna. Starą arystokrację feudalną zastąpiono szlachtą wojskową, wprowadzono unifikację miar i wag, całemu państwu narzucono dyscyplinę wojskową, zreformowano armię. https://pl.wikipedia.org/wiki/Okres_Walczących_Królestw

#4 Okres Wiosen i Jesieni (770–476 p.n.e.)

Panowanie Wschodniej Dynastii Zhou w piśmiennictwie chińskim dzieli się na dwa podokresy: Epokę Wiosen i Jesieni (722–481), nazwaną tak od tytułu kroniki państwa Lu i Epokę Walczących Królestw (475–221); ten drugi okres to powolny upadek państwa Zhou i powstanie coraz większej liczby niezależnych państewek. Chiny przestały istnieć jako jeden organizm państwowy. Nowe państewka były w różnym stopniu zależne od siebie. Poszczególni władcy mieli swoich lenników, ci zaś miewali również swoich wasali. W procesie ustawicznych wojen prowadzonych przez księstwa między sobą i w następstwie aneksji mniejszych państewek przez większe, na przełomie VII i VI w. p.n.e. wyłoniła się instytucja hegemona-władcy, gwaranta ładu wewnętrznego w Chinach. Podczas gdy dynastia Zhou zachowała przewodnictwo religijne, potężne królestwa przejęły przewodnictwo wojskowe, a ich władcy występowali w roli hegemonów; tradycja chińska wymienia Pięciu Hegemonów. Faktyczną władzę sprawowali jednak władcy trzech królestw: Qi, Qin i Chu. W połowie I tysiąclecia p.n.e. rozpoczęła się w Chinach epoka żelaza, którego rozpowszechnienie trwało do II w. n.e. Nastąpił wówczas znaczny rozwój techniki, uprawy roli (zwłaszcza sztucznego nawadniania pól) oraz rzemiosła i handlu.

#3 Dynastia Zhou

Panowanie dynastii Zhou jest okresem klasycznego feudalizmu chińskiego. Już pierwsi władcy tej dynastii, po zdobyciu władzy, dokonali podziału kraju na księstwa lenne – fengjian[4], zachowując dla siebie centralnie położoną krainę Zhou, zajmującą pierwotnie dolinę rzeki Wei He oraz niewielki skrawek ziemi nad środkowym biegiem rzeki Huang He. Stało się to przyczyną późniejszego upadku potęgi i prestiżu władców Zhou, którzy pod naciskiem niechińskich plemion z zachodu musieli ok. 770 p.n.e. przenieść swą stolicę w okolice dzisiejszego miasta Luoyang. Data ta jest cezurą podziału panowania tej dynastii na Zachodnią dynastię Zhou w latach (1122–770 p.n.e.) i Wschodnią w latach (770–256 p.n.e.). Na rządy Zachodniej Dynastii Zhou przypadł rozwój cywilizacji brązu i początek feudalizmu, który wywodził się z funkcji religijnych, pełnionych przez władcę będącego przede wszystkim przewodnikiem religijnym i dowódcą wojskowym, przy czym składane mu daniny lenne były pierwotnie świadczeniami religijnymi. Społeczeństwo było podzielone na miejskie i wiejskie. Niewolnictwo, choć istniało, nie odgrywało większej roli. Na czele państwa stał król (wang), którego prerogatywy religijne były największe. Jego władzę zwierzchnią nad licznymi państewkami lennymi sankcjonował dogmat „mandatu niebios” (od czasu dynastii Zhou datuje się charakterystyczny dla władców chińskich tytuł „Syn Nieba”). Pod panowaniem Zachodniej dynastii Zhou nastąpił wzrost potęgi księstw lennych i osłabienie władzy senioralnej. Przeniesienie stolicy na tereny obecnej prowincji Henan spowodowało, że domena dynastii znalazła się w niekorzystnej sytuacji geograficznej uniemożliwiającej rozwój terytorialny. Księstwa lenne, które leżały na skraju terytorium chińskiego, musiały wprawdzie stawiać czoła najazdom plemion niechińskich, miały jednak możliwości rozszerzania swych ziem przez podboje. Stopniowo królowie z dynastii Zhou popadali w coraz większą zależność od swych wasali, władza ich stała się zupełnie formalna, a księstwa lenne zaczęły prowadzić niezależną politykę.

#2 Shang-Yin

Dojście do władzy dynastii Shang zbiegło się z początkiem epoki brązu. Choć chronologia pozostaje sporna i niepewna, za kształtowanie się państwa uznaje się okres 1750–1650 p.n.e. Danych o historii politycznej państwa Shang dostarczają listy królów. Pierwszym władcą tego okresu był Tang, ostatnim – Zhou Xin. Pomiędzy nimi panowało dwudziestu ośmiu królów. Stolica dynastii Shang była ciągle przenoszona z nieznanych powodów. Ostatnim ośrodkiem władzy było miasto Yin, stąd wzięło się drugie określenie na państwo Shang-Yin. Trzon państwa Shang stanowiła prowincja Henan, której wpływy rozszerzały się na Hubei, Szantung i Shanxi, stanowiące rodzaj marchii przed najazdami barbarzyńców. Dynastia została obalona przez lud Zhou. Społeczeństwo stanowiły wspólnoty wiejskie pod władzą państw-miast, które z kolei znajdowały się w zależności od państwa Shang. Owoce pracy wieśniaków były głównym źródłem pożywienia. Sporną kwestią pozostaje status przebywających w miastach rzemieślników. Mogli być dziedzicznymi poddanymi arystokracji lub niewolnikami. Istniała warstwa niewolnicza, składająca się z jeńców wojennych. Niewolnikom przydzielano prace związane z wypasaniem bydła. Arystokracja była warstwą wojowniczą, uprawnioną do pobierania podatków i posiadająca monopol na broń. Warstwa kapłanów nie wykształciła się, ponieważ w tym okresie rozpowszechniony był kult przodków, będący przywilejem arystokracji. Na najwyższym stopniu drabiny społecznej stał monarcha wang, będący także najwyższym kapłanem. Król miał rozległy aparat urzędniczy, a w pomniejszych rytuałach religijnych uprawnienia do sprawowania kultu mieli także arystokraci. Pierwszeństwo do objęcia tronu po śmierci króla miał jego młodszy brat. Różnica kulturowa pomiędzy miastem a wsią była duża. Kultura materialna miast znajdowała się już na wysokim poziomie: kwitło rzemiosło, prowadzono handel (środkiem płatniczym była muszelka kauri), wznoszono pałace i rezydencje. Na wsi stosowano prymitywne sposoby uprawy roli, niewiele różniące się od sposobu obrabiania ziemi w kulturze Longshan. Narzędzia z brązu nie były jeszcze upowszechnione, irygacja znajdowała się w początkowym etapie rozwoju. Na potrzeby rolnictwa stworzono kalendarz, co przyczyniło się do powstania systemu obliczania czasu według cykli – ganzhi. W okresie Shang pojawiło się pismo, znane głównie z odnalezionych podczas wykopalisk kości wróżebnych. Religia w okresie Shang znajdowała się w początkowym stadium rozwoju. Miała jeszcze wiele elementów animizmu, którego przejawem był m.in. kult przodków. Czczono także siły natury. Panteon bóstw dopiero zaczynał się wykształcać. Być może najwyższym bóstwem w tym okresie był czczony przez monarchę Shangdi. Najpopularniejszym bóstwem był zaś Hebo – bóg Rzeki Żółtej, któremu raz do roku składano w ofierze młodą dziewczynę.